Huaca de Chena, Stanowisko archeologiczne w San Bernardo, Chile

Huaca de Chena to stanowisko inkaskie na górze Chena, z dziewięcioma zagrodami na szczycie i dwoma murami obwodowymi. Mury początkowo odczytywano jako obronne, ale od 1991 r. interpretuje się je jako zarys kota i jako trzy części inkaskiego kosmosu. Główna zagroda zawiera ushnu, platformę obserwacyjną.

Kompleks zbudowano podczas ekspansji Inków w 15. wieku i stanowi południową granicę Imperium Inków w Ameryce Południowej. Jego strategiczne położenie pokazuje, jak Inkowie rozszerzali swoje terytorium na południe.

W języku keczua chiena oznacza pumę w rui, a od 1991 roku obwód murów czyta się jako zarys drapieżnego kota, tę samą figurę, którą Pedro Sarmiento de Gamboa przypisywał Cusco. Trzy ogrodzone przestrzenie interpretuje się jako trzy poziomy świata Inków: Hanan Pacha, Kay Pacha i Uku Pacha. Tala Canta Ilabe był ostatnim Inką, który obchodził Inti Raymi przy swoim ushnu.

Miejsce otwiera się na wycieczki z przewodnikami, gdzie odwiedzający mogą badać struktury kamienne i poznać metody budowlane Inków. Wizyta wymaga pewnej wytrzymałości marszu, ponieważ miejsce znajduje się na zboczu.

Badania sugerują, że stanowisko służyło jako obserwatorium astronomiczne ze strukturami wyrównanymi do śledzenia przesileń i równonocy. To wyrównanie pomogło Inkom zaplanować ich cykle rolnicze.