Jaskinia Denisowa, Jaskinia archeologiczna w górach Ałtaj, Rosja.

Jaskinia Denisowa to stanowisko paleolityczne w górach Ałtaj w Rosji, powstałe w wyniku rozpuszczania wapienia na przestrzeni tysiącleci. Trzy główne komory łączą się wąskimi przejściami, przy czym centralna komora ma podłogę o wymiarach około 9 na 11 metrów na wysokości 670 metrów.

Systematyczne wykopaliska rozpoczęły się w 1977 roku pod kierunkiem radzieckich archeologów, którzy szybko odkryli narzędzia kamienne i kości zwierzęce. Późniejsza analiza od 2008 roku doprowadziła do odkrycia fragmentów kości datowanych na ponad 280.000 lat, dokumentujących wcześniej nieznaną linię człowieka.

Nazwa pochodzi od pustelnika zwanego Denis, który miał tu mieszkać w XVIII wieku. Dziś miejsce służy głównie zespołom naukowym, które pracują tam stale, poszukując nowych skamieniałości i śladów ludzkiego osadnictwa.

Stała temperatura bliska zamarzania w środku tworzy optymalne warunki do zachowania DNA i materiału organicznego. Zwiedzający powinni uważać na niskie przejścia i nierówne podłogi, które mogą stać się śliskie przy wilgotnej pogodzie.

Badacze zidentyfikowali siedem pojedynczych skamieniałości pochodzących od co najmniej dwóch różnych grup ludzkich, które żyły tu jednocześnie lub w nakładających się okresach na przestrzeni dziesiątek tysięcy lat. Szczególnie delikatna kostna igła sprzed około 50.000 lat pokazuje zaawansowane umiejętności rzemieślnicze.