Forum Novum, Stanowisko archeologiczne w Torri in Sabina, Włochy

Forum Novum to stanowisko rzymskiego municipium w Torri in Sabina, nad potokiem Aia. Wykopaliska z końca lat 70. i badania geofizyczne od 1997 r. zlokalizowały bazylikę, zespół świątynny, część forum, łaźnie, amfiteatr i małe tabernae; w pobliżu centrum stała willa miejska. Zabudowa była rzadka, z nielicznymi budynkami mieszkalnymi.

Forum Novum zostało podniesione do rangi municipium na początku I wieku n.e. i przypisane do tribus Crustumina; Pliniusz wymienia je w Naturalis Historia. Powstało prawdopodobnie po wcześniejszym republikańskim forum, stąd nazwa Novum. Ośrodek działał do III wieku, a w IV wieku nadal odbywał się tam targ. W V wieku ustanowiono biskupstwo, od którego pochodzi nazwa Vescovìo; kolonia została zniszczona podczas najazdów saraceńskich, których szczyt przypadł na 846 rok.

Nazwa Vescovìo, używana do dziś dla okolicy, pochodzi od biskupstwa ustanowionego tu w V wieku, które uczyniło Forum Novum ośrodkiem regionalnym wczesnego średniowiecza i pozostaje stolicą tytularną. W IV wieku nadal odbywał się tu targ, a miejsce pozostało punktem spotkań okolicznej ludności wiejskiej.

Forum Novum leży wśród pól koło Torri in Sabina, nad potokiem Torrente Aia, a dojazd prowadzi drogami wiejskimi; wykopalisko jest odkryte i częściowo porośnięte. Badania British School at Rome od 1997 r. wykorzystywały geofizykę i georadar, dlatego widoczne pozostałości są skąpe: szukaj planów forum, term i amfiteatru, a nie stojących murów.

W kampanii z 1997 r. British School at Rome użyła georadaru, by zbadać obszary niedostępne dla innych metod geofizycznych, i zlokalizowała forum, termy i amfiteatr. Mieszkalne były tylko małe tabernae oraz willa miejska przy centrum: lokalne elity nadały monumentalną formę wiejskiemu ośrodkowi.