Gardiol, Dialekt okcytański w Guardia Piemontese, Włochy

Gardiol (gardiòl po okcytańsku) to dialekt okcytański używany w Guardia Piemontese w Kalabrii. Należy do gałęzi vivaro-alpejskiej, przyniesionej przez waldensów z dolin Piemontu w XIV wieku. Wymowa różni się od okcytańskiego z Francji, ale od lat 70. XX wieku pisownia dostosowana do klasycznej normy przez niemieckiego romanistę Hansa-Petera Kunerta czyni go czytelnym poza miejscowością.

Gardiol wywodzi się z okcytańskiego dialektu vivaro-alpejskiego z dolin Piemontu, przyniesionego do Guardia Piemontese przez waldensów w XIV wieku. W 1561 roku prześladowanie waldensów pochłonęło wiele ofiar. Od lat 70. XX wieku Arturo Genre upowszechniał nazwę okcytański i pisownię Escolo dòu Po, a Hans-Peter Kunert dostosował do gardiolu klasyczną ortografię okcytańską, co umożliwiło słownik gardiolsko-włoski i materiały szkolne.

Gardiol jest częścią codziennego życia w Guardia Piemontese, słyszany wśród sąsiadów i rodzin, które uważają go za część swojej lokalnej tożsamości. Język łączy mieszkańców z ich wspólną historią i wyróżnia społeczność spośród sąsiednich regionów.

Guardia Piemontese to niewielka gmina w prowincji Cosenza, dostępna drogą z autostrady A2 i wybrzeża Tyrreńskiego. Zabytkowe centrum jest zwarte i najlepiej zwiedzać je pieszo, wśród stromych zaułków i schodów. Biuro turystyczne może skontaktować odwiedzających z mieszkańcami i grupami kulturalnymi, które nadal używają gardiol na co dzień.

Niemiecki romanista Hans-Peter Kunert dostosował do gardiolu klasyczną pisownię okcytańską, dzięki czemu język stał się czytelny poza Guardia Piemontese; umożliwiło to materiały szkolne i słownik gardiolsko-włoski. W 1999 r. badanie terenowe Agostina Formiki wykazało, że język trzyma się dobrze mimo około 370 mówiących. Fiorenzo Toso w 2007 r. naliczył 340 mówiących na 1 860 mieszkańców.