Ilsestein, Granitowa formacja skalna w Ilsenburg, Niemcy.

Ilsestein to granitowa formacja skalna o szczycie na wysokości 473,2 m n.p.m., położona około 2 km na południowy zachód od Ilsenburga. Wznosi się 130–150 m ponad rzekę Ilse, płynącą na zachód. Wykopaliska z lat 1955–1962 pozwoliły odtworzyć plan niewielkiego zamku salickiego z XI wieku zbudowanego na skale.

Około roku 1000 na Ilsestein wzniesiono niewielki gród przeciwstawny, wkrótce po tym, jak biskupi Halberstadtu przekształcili saksońską twierdzę Elysynaburg w opactwo Ilsenburg. Załoga złożona z ministeriałów cesarskich grabiła dobra opactwa, a zamek został zniszczony pod koniec 1105 roku przez opozycję antycesarską na rozkaz papieża Paschalisa II. Wykopaliska w latach 1955–1962 pozwoliły odtworzyć jego układ.

Nazwa nawiązuje do dziewicy Ilse z miejscowych legend: książę Henryk miał być przez nią przez trzy lata uwięziony w skale. Heinrich Pröhle spisał te podania, a Otto Roquette przekształcił najsłynniejsze z nich w poemat „Herr Heinrich”. Goethe wymienia „Ilsenstein” w Nocy Walpurgi w Fauście I oraz wraz z Heinrichshöhe i Schnarcherklippen w Fauście II; Heine opisuje wejście na skałę w Die Harzreise, a libretto Adelheid Wette do opery Hänsel und Gretel Humperdincka wspomina „Ilsenstein”.

Na skałę można dotrzeć oznakowanymi szlakami turystycznymi, które prowadzą z centrum Ilsenburga wzdłuż doliny rzeki w górę. Przy podnóżu znajduje się gospoda, gdzie można zjeść i odpocząć, ale ostatni odcinek do szczytu wiedzie po nierównym kamieniu, dlatego potrzebne są solidne buty.

Żelazny krzyż na szczycie wzniósł 16 października 1814 roku hrabia Anton zu Stolberg-Wernigerode, rok po bitwie pod Möckern, ku pamięci przyjaciół poległych w wojnach 1813–1815. 18 października 1913 roku odsłonięto tablicę wyjaśniającą jego powstanie, w obecności księcia Christiana-Ernsta zu Stolberg-Wernigerode.