Kościół Najświętszej Marii Panny na Lyskirchen w Kolonii, Romański kościół parafialny w Altstadt-Süd, Niemcy

St. Maria Lyskirchen jest najmniejszym z dwunastu romańskich kościołów Kolonii, trójnawową bazyliką z emporami, zbudowaną w latach 1198/1200–1225. Szara kamienna fasada zachodnia ma portal w łuku pełnym z rzeźbionym półkolistym panelem, pas z napisami „RHEINHOLZ” i „REFERENT” oraz dwoje ciemnych drewnianych drzwi. Wnętrze z ostrymi łukami na czerwonobrązowych kolumnach prowadzi do podwyższonego prezbiterium z trzema wysokimi witrażami.

W 948 r. poświadczona jest tu prywatna kaplica maryjna, zapewne ufundowana przez pana Lisolvusa, od którego imienia powstała nazwa Lyskirchen. W 1067 r. arcybiskup Anno II wcielił ją do św. Jerzego, a obecną trójnawową bazylikę rozpoczęto między 1198 a 1200 r., podnosząc teren przeciw wylewom Renu, i ukończono około 1225 r. Z dwuwieżowego wschodniego zamknięcia powstała tylko wieża północna, zapewne z braku pieniędzy. W 1804 r., po sekularyzacji św. Jerzego, kościół stał się parafialny.

XIII-wieczne malowidła pokrywają sklepienie nawy, nie ściany, i przedstawiają sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Kościół przechowuje Schiffermadonnę, drewnianą figurę z 1420 r. czczoną przez żeglarzy reńskich, oraz kopię tryptyku Opłakiwania Joosa van Cleve'a, sprzedanego w 1812 r., wykonaną przez Benedikta Beckenkampa. Nazwa Lyskirchen pochodzi prawdopodobnie od pana Lisolvusa lub Lysolfusa, fundatora pierwszej kaplicy.

Kościół stoi w Altstadt-Süd, na południe od centrum Kolonii i blisko Renu, na obszarze dawnej wsi rybackiej Noithusen. Fasada zachodnia wychodzi na ulicę z rzeźbionym romańskim portalem; wejście prowadzi przez dwoje ciemnych drewnianych drzwi pod frontonem z napisem „RHEINHOLZ”. Wnętrze: nawa prowadzi na wschód do podwyższonego prezbiterium z trzema witrażami.

Malowidła sufitowe z XIII wieku zostały zabielone i zapomniane, aż odkryto je ponownie w 1879 roku podczas odnawiania wnętrza. Odrestaurowane do 1881 roku, zostały następnie przemalowane w stylu historyzmu przez Matthiasa Goebbelsa; XIX-wieczną warstwę usunięto od 1934 roku i zastąpiono nową autorstwa Antona Bardenhewera. Tylko w północnej i południowej kaplicy wieżowej zachowało się malowanie Goebbelsa.