Machu Picchu, Cytadela Inków w prowincji Urubamba, Peru

Machu Picchu wznosi się na grani na wysokości 2430 metrów, między szczytami Machu Picchu i Huayna Picchu. Mury z suchego kamienia, z nieregularnych szarobrązowych bloków, tworzą stopniowane tarasy, płaski trawnik w środku i prostokątne pomieszczenia bez dachu; nad dolnymi tarasami biegnie długi mur z trójkątnymi szczytami i małymi kwadratowymi otworami.

Datowanie radiowęglowe 26 ludzkich szczątków, opublikowane przez Richarda L. Burgera w 2021 roku, sytuuje zasiedlenie między około 1420 a 1530 rokiem, wcześniej niż data 1450 od dawna wiązana z panowaniem Pachacutiego. Budowę przypisuje się Pachacutiemu (1438–1471) i Túpacowi Inca Yupanqui (1472–1493). Miejsce opuszczono w ciągu około 80 lat, prawdopodobnie gdy hiszpański podbój postępował gdzie indziej.

W języku keczua machu znaczy stary, a pikchu – szczyt lub wierzchołek, dlatego nazwę tłumaczy się zwykle jako stary szczyt. Badanie z 2021 roku w Ñawpa Pacha twierdzi, że Inkowie nazywali to miejsce prawdopodobnie Huayna Picchu, od sąsiedniego mniejszego szczytu, a nazwa Machu Picchu rozpowszechniła się dzięki publikacjom Hirama Binghama z 1911 roku.

Żadna droga nie dociera do cytadeli: droga Hirama Binghama zaczyna się w Aguas Calientes, do którego można dostać się tylko pociągiem (około trzech godzin z Cusco) lub helikopterem. Dojście Szlakiem Inków to trzydniowa wędrówka zaczynająca się na 82. kilometrze linii kolejowej Cusco–Aguas Calientes. Zabudowany obszar ma około 530 na 200 metrów.

Badania szkieletów pokazują, że większość mieszkańców stanowili imigranci: analizy genomiczne wykazały andyjskie, nadbrzeżne, ekwadorskie i amazońskie pochodzenie pochowanych razem osób, a uszkodzenia kości przez pasożyty wodne z różnych regionów wskazują na zróżnicowaną dietę. Mieszkało tam około 750 osób, głównie yanaconas pełniących funkcje pomocnicze, zimą reduced do kilkuset służących.