Ajtala Fotress, Średniowieczna forteca w Akhtala, Armenia

Forteca Ajtala to średniowieczna budowla obronna na półwyspowym płaskowyżu, ograniczonym z trzech stron głębokimi wąwozami rzeki Akhtala i potoku Hankeri-dżur. Mury i trójkondygnacyjne wieże wzniesiono z niebieskawego bazaltu spojonego zaprawą wapienną. Główne wejście od północy to duża sklepiona brama flankowana piramidalnymi wieżami.

Dokładna data założenia nie jest ustalona; źródła datują budowę na X wiek, gdy Kiurikidzi, odgałęzienie Bagratydów, umacniali region Taszir. Ormiańscy historycy XIII wieku Kirakos Gandzaketsi i Vardan Areveltsi nazwali to miejsce Pghndzahanq, „kopalnia miedzi”, z powodu okolicznych złóż. Około 1180 roku zamek przeszedł we władanie Zakarian, pod rządami Iwane Zakariana.

W obrębie murów znajduje się monaster Pghndzahanq, później zwany monasterem w Akhtala, złożony z trzech cerkwi. Trzecia, wzniesiona w XIX wieku na północny zachód od pozostałych, to niewielka kopułowa budowla na planie kwadratu, z półkolistą absydą od wschodu, z ciosanego niebieskawego bazaltu. Sąsiednia dzwonnica, również z XIX wieku, to wysoki kwadratowy budynek z tego samego bazaltu.

Miejsce jest dostępne przez cały rok i przyciąga szczególnie odwiedzających podczas festiwalu pielgrzymkowskiego 20-21 września, kiedy przybywają ludzie z Armenii, Grecji i Gruzji. Jego podniesiona lokalizacja wymaga wspinania się, ale nagradza odwiedzających szerokimi widokami otoczenia.

Odwiedzający mogą wciąż znaleźć greckie napisy na murach pozostawione przez górników, którzy żyli tutaj długo po wybudowaniu twierdzy. Te znaki pokazują, jak ludzie z różnych środowisk wykorzystywali to miejsce przez wieki.