Kůlna, Jaskinia archeologiczna w Sloup, Republika Czeska.

Jaskinia Kůlna to tunelowa jaskinia przebijająca skalną ostrogę Pustego žlebu 1 km na południe od Sloupu. Jej południowy portal ma 8,5 m wysokości i 40 m szerokości i prowadzi do krętego korytarza długiego na 92 m, wznoszącego się o 7 m ku mniejszemu północnemu otworowi o wysokości 4 m i szerokości 10 m. W połowie drogi klapa zamyka szyb do dolnych sal Křížovy jeskyně.

Jaskinia była zamieszkana przez ludzi około 120.000 lat temu, jak ujawniły wykopaliska archeologiczne prowadzone w latach 1961-1976. Prace wykopaliskowe odkryły wiele warstw osadnictwa i uczyniły miejsce ważnym dowodem wczesnej ludzkiej obecności w regionie.

Dolne poziomy odkryte przez Martina Kříža w 1884 roku noszą jego imię, Křížovy jeskyně (jaskinie Kříža). Warstwy archeologiczne dostarczyły tysiące kamiennych narzędzi kultury micoquien, kości mamutów i reniferów oraz fragment żuchwy neandertalczyka. Czaszka niedźwiedzia z grotem włóczni wbitym w podniebienie, znaleziona w sąsiednim systemie Sloup-Šošůvka, zainspirowała Eduarda Štorcha do książki Lovci mamutů.

Jaskinia znajduje się w Krainie Moravskiego Karstu, około 23 kilometry na północ od Brna i stanowi część większego systemu jaskiń Sloup-Šošůvka. Odwiedzający powinni liczyć się z nierównymi powierzchniami i wilgotnymi warunkami, dlatego zaleca się solidne buty z dobrą przyczepnością do bezpiecznej eksploracji.

Podziemna fabryka uzbrojenia działała od końca lata 1944 do drugiej połowy kwietnia 1945 roku i została zatrzymana z powodu dezercji robotników. Wylany wtedy beton usunięto później częściowo, a doły po głębokich wykopaliskach archeologicznych widać do dziś w południowej części jaskini.