Wiatrak holender w Palczewie, Młyn w Palczewie, Polska

Wiatrak holenderski w Palczewie to młyn typu holenderskiego zbudowany około 1800 roku na wale ziemnym z przejazdem. Dolna, ośmioboczna kondygnacja jest murowana z cegły, a wyższe kondygnacje mają drewnianą konstrukcję szkieletową i są pokryte gontem. Między murowanymi a drewnianymi ścianami biegnie galeryjka, a wieża liczy pięć kondygnacji i poddasze.

Młyn zbudowano około 1800 roku we wschodniej części Palczewa jako wiatrak do mielenia zboża, wzniesiony przez holenderskich mennonitów zwanych tu Olędrami. Już przed drugą wojną światową uznano go za zabytek techniki; po wojnie znacjonalizowany, był użytkowany do 1958 roku. Wpisany do rejestru zabytków w 1956 roku, w latach 60. trafił w prywatne ręce, bo gmina nie miała pieniędzy na remont.

Nazwa nawiązuje do holenderskich mennonitów, zwanych tu Olędrami, którzy zbudowali wiatrak około 1800 r.; to jedyny zachowany młyn zbożowy tego typu w delcie Żuław Wiślanych. Galeryjka między murowanymi a drewnianymi ścianami ułatwiała młynarzowi pracę przy skrzydłach: jedna para pracowała w systemie żaglowo-płachtowym, druga w żaluzjowym, regulowanym z wnętrza.

Wiatrak stoi na wale ziemnym we wschodniej części Palczewa, z przejazdem pod budynkiem. Znajduje się około 25 km na południowy wschód od Gdańska, w pobliżu Wisły, naprzeciwko Kociewia. Obiekt jest zamknięty dla zwiedzających i zabezpieczany tylko od zewnątrz; skrzydła nigdy nie zostały odrestaurowane, więc ogląda się go z otaczającego terenu.

Na dachu wiatraka zamontowana była turbinka wiatrowa, która za pomocą drewnianych przekładni zębatych samoczynnie regulowała ustawienie czapy i dużych skrzydeł w stosunku do zmian kierunku wiatru. To urządzenie rzadko zachowuje się w młynach tego typu.