Çatalhöyük, Neolityczne i chalkolityczne tell w prowincji Konya, Turcja

Çatalhöyük to prehistoryczne osiedle neolityczne w prowincji Konya, składające się z gęsto ustawionych domów z cegły błotnej zbudowanych bezpośrednio obok siebie. Do budynków wchodziło się przez otwory w dachach, a nie przez drzwi na poziomie ulicy, tworząc układ przypominający plaster miodu bez ulic.

Osadnictwo rozpoczęło się około 7500 p.n.e. i zakończyło około 5600 p.n.e., gdy wschodnie wzniesienie zostało opuszczone; zachodnie wzniesienie zasiedlono wtedy od około 5600 p.n.e., we wczesnym chalkolicie. James Mellaart odkrył między 1961 a 1965 rokiem 18 kolejnych warstw zabudowy, a Ian Hodder kierował nowymi wykopaliskami od 1993 do 2018 roku. W 2012 roku stanowisko wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Nazwa pochodzi od tureckich słów çatal („widelec”) i höyük („kurhan”), od rozwidlonego wzniesienia utworzonego przez dwa tells. Wykopaliska przyniosły ponad 2500 pośpiesznie wypalonych figurek glinianych, głównie zwierzęcych, w tym 187 ludzkich, oraz rzadkie neolityczne fragmenty tkanin, często spalone i znalezione w grobach.

Zwiedzający mogą dotrzeć do wykopanych obszarów i obserwować zrekonstruowane mieszkania za pomocą podniesionych kładek, które chronią pozostałości archeologiczne. Teren jest częściowo zadaszony, zapewniając cień w gorącą pogodę, a ścieżki są ogólnie odpowiednie dla większości zwiedzających do przemierzania.

Każdy dom zawierał wyznaczone obszary do określonych czynności, a mieszkańcy grzebali swoich zmarłych pod podłogami swoich przestrzeni mieszkalnych. Ta praktyka pokazuje ścisły związek między żyjącymi a ich przodkami w codziennym życiu społeczności.