Fofanovski akropol, Stanowisko archeologiczne z grobami przy rzece Selenga, Rejon Kabański, Rosja

Fofanovski akropol to cmentarzysko na wzgórzu Fofanowskaja, na prawym brzegu Selengi, 0,5 km od wsi Fofonowo w rejonie kabanskim. Stanowisko zajmuje płaskowyż ograniczony z trzech stron stromymi zboczami, 26–38 m nad rzeką. Wykopaliska wyróżniły trzy grupy stratygraficzne: pochówki kitojskie, głazkowskie i karasuksko-sziwerskie.

W kwietniu 1926 roku 18-letni student A. P. Okladnikow, wysłany przez etnografa B. E. Petriego, odkrył cztery neolityczne groby na południowo-zachodnim zboczu góry Fofanowskiej podczas pierwszych badań w okolicy Kabanska. M. M. Gierasimow wykopał ponad 40 grobów w latach 1931–1936 i kolejne 41 w 1959 roku; Okladnikow zbadał 43 pochówki w 1948 i 1950 roku. W. P. Koniew przebadał 17 grobów wczesnoneolitycznych w latach 1987–1991 i w 1996 roku, a E. D. Żambaltarowa pracowała w 2007, 2008 i 2013 roku. W 2021 roku Alyssa White z Uniwersytetu Oksfordzkiego przeprowadziła analizę radiowęglową i izotopową 22 szkieletów, potwierdzając, że cmentarzysko jest starsze niż stanowiska kultury kitajskiej w rejonie Bajkału.

Cmentarzysko leży na górze Fofanowskaja nad Selengą, miejscu wybranym w neolicie, ponieważ góra była postrzegana jako ogniwo między światem żywych i umarłych, punkt najbliższy niebu. Woda miała to samo znaczenie: u ludów syberyjskich oznaczała świat podziemny i odrodzenie po śmierci. W pobliżu znajdował się czerwony malunek ochrą z postacią człowieka i węża, nazywany przez miejscowych „bogiem szachańskim”; nigdy go nie udokumentowano i dziś jest zaginiony.

Dostęp do tego chronionego stanowiska archeologicznego wymaga wcześniejszego zezwolenia lokalnych władz dziedzictwa przed wizytą. Zainteresowani odwiedzający lub naukowcy powinni skontaktować się z odpowiednimi lokalnymi urzędami, aby uzyskać stosowną autoryzację.

Stanowisko znajduje się na podwyższonym tarasie ponad rzeką Selenga i zawiera artefakty pokazujące starożytne połączenia handlowe między różnymi regionami. Ta lokalizacja sugeruje, że rzeka była kluczowa dla wczesnych społeczności zamieszkujących to miejsce.