San Pietro, Tuscania, Kościół romański w Tuscani, Włochy

San Pietro to romański kościół na wzgórzu o tej samej nazwie poza Tuskanią. Fasada ma część środkową z dużym rozetowym oknem otoczonym symbolami Ewangelistów, ślepą loggią z dziesięciu kolumn i głównym portalem z trzema uskokowymi archiwoltami oraz mozaikową lunetą. Wnętrze ma trzy nawy oddzielone niskimi kamiennymi murami z siedziskami, podwyższone prezbiterium z cyborium z XI wieku z inskrypcją 1093 oraz kryptę z gotyckim maswerkiem.

Datowanie San Pietro jest sporne: Pietro Toesca sytuował budowlę w VIII wieku jako dzieło mistrzów comacini, nowsze badania lokują ją w XI wieku; inskrypcja na cyborium podaje rok 1093. Między końcem XII a początkiem XIII wieku odbudowano oba przęsła i wzniesiono obecną fasadę. Kościół był katedrą Tuscanii do 1573 roku, a trzęsienie ziemi w prowincji Viterbo w 1971 roku zniszczyło jego rozetę.

Posadzka kosmateska w nawie głównej wyznacza zarys wcześniejszego budynku, a podwyższone prezbiterium mieści cyborium z XI wieku z inskrypcją z 1093 roku. W lewej nawie stoją etruskie sarkofagi, a główny portal wykonał rzymski marmurnik szkoły kosmateskiej, ze znakami zodiaku i pracami sezonowymi na ościeżach.

Kościół wznosi się na wzgórzu San Pietro nad Tuskanią i dociera się do niego pieszo z miasteczka; fasada wychodzi na trawiasty plac między pałacem kanoników a trzema zachowanymi wieżami obronnymi. Wysoka absyda zwrócona jest ku zabudowie. Od grudnia 2014 miejsce zarządza włoskie Ministerstwo Kultury poprzez sieć muzeów Lacjum, więc przed wyjściem warto sprawdzić godziny otwarcia.

Krypta ma gotyckie maswerki, a jeden z jej odcinków jest starszy od reszty budowli; znajdujące się tam kapitele i fragmenty marmuru wskazują na wcześniejszy kościół w tym miejscu. Wyryta na cyborium data 1093 jest przez część badaczy czytana jako rok odbudowy całej bazyliki.