Patal Bhuvaneshwar, Hinduistyczna świątynia jaskiniowa w dystrykcie Pithoragarh, Indie.

Patal Bhuvaneshwar to wapienna świątynia jaskiniowa, do której wchodzi się przez wąski, tunelowy otwór; wewnątrz ciąg jaskiń w jaskini opada około 27 metrów i rozciąga się na około 160 metrów, oświetlony elektrycznie. Stalaktyty i stalagmity uformowane przez wodę, w różnych odcieniach, wyściełają komory, a przy bramie wejściowej wisi mosiężny dzwon.

Według tradycji jaskinię odkrył w Treta Judze król Rituparna z dynastii Surya, po czym pozostawała zamknięta przez wieki. W Kali Judze dotarł do niej Adi Shankaracharya około 1191 r. n.e., co zapoczątkowało udokumentowaną historię pielgrzymek; źródło hindi datuje to na około 822 r. n.e. i przypisuje mu ustawienie miedzianego lingamu Śiwy. Rodzina kapłańska Bhandari odprawia tu obrzędy od jego czasów, przez ponad 20 pokoleń.

Jaskinia nosi nazwę Patal Bhuvaneshwar, „podziemna siedziba Śiwy”, a jej formacje skalne odczytuje się jako postacie z hinduskiego mitu: Sheshnaga podtrzymującego ziemię, łabędzia Brahmy na ścianach i słonia o tysiącu nóg. Havan kund ma być miejscem ofiary wężowej Janamejai. Rodzina kapłańska Bhandari służy tu od ponad dwudziestu pokoleń, od czasów Adi Śankaraczarji.

Eksploracja odbywa się w grupach przewodnikowanych, ponieważ jaskinia jest ciemna i skomplikowana, a większość odwiedzających potrzebuje pomocy w nawigacji po przejściach. Włóż solidne buty i weź kurtkę, ponieważ podłoga jest nierówna, a temperatura podziemna pozostaje stale chłodna.

W jaskini znajduje się lingam Śiwy, któremu przypisuje się ciągły wzrost; obecnie ma około 1,50 stopy wysokości i trzy stopy dostępnej długości. Wierni uważają, że gdy dotknie sklepienia jaskini, świat się skończy. Rodzina kapłańska Bhandari pełni tu posługę od ponad 20 pokoleń.