Church of Agia Sofia, Bizantyjski kościół w Monemwasia, Grecja.

Kościół Agia Sofia to bizantyjska świątynia na planie krzyża wpisanego, zwieńczona kopułą, wzniesiona w górnym mieście Monemvasii. Główna sala ma 14 na 14 metrów, a kopuła o średnicy siedmiu metrów ma szesnaście okien. Osiem filarów odsuniętych na boki sprawia, że nawa jest jedną przestrzenią, z kaplicami w czterech narożnikach, trójboczną absydą po wschodniej stronie i dwukondygnacyjnym narteksem po zachodniej.

Hagia Sophia pochodzi z około 1150 roku, gdy Monemvasia rozrastała się na skale po odparciu Normanów w 1147 roku. Początkowo była poświęcona Panagii Hodegetrii. Pod pierwszym panowaniem weneckim (1463–1540) przeszła w ręce katolickiego duchowieństwa; w pierwszym okresie osmańskim (1540–1690) stała się meczetem Fethiye, freski pobielono, a przy południowo-zachodniej stronie wzniesiono minaret. W latach 1690–1715 była znów kościołem klasztoru katolickiego, do 1821 meczetem, potem poświęcono ją Świętej Mądrości.

Początkowo poświęcony Panagii Hodegetrii, kościół po 1821 roku otrzymał nazwę Hagia Sophia, Święta Mądrość, gdy rozebrano minaret i przywrócono kult chrześcijański. XII-wieczne freski w prezbiterium ukazują sceny z życia świętego Mikołaja, związane z relikwiami zabranymi przez włoskich kupców z Myry w 1087 roku i przewiezionymi przez port Monemwazji do Bari.

Cerkiew znajduje się w górnym mieście Monemwazji, dokąd dociera się pieszo przez średniowieczną osadę; podejście prowadzi schodami i wąskimi przejściami. Należy nosić mocne obuwie i zarezerwować czas na wspinaczkę, zwłaszcza w ciepłe dni. Główna sala ma 14 na 14 metrów, więc wnętrze jest zwarte.

Warstwy malarstwa ściennego widoczne wewnątrz ujawniają, jak sztuka religijna była malowana na nowo i później odkrywana, gdy budynek zmieniał właścicieli. Te wizualne ślady opowiadają historię religijnych transformacji witryny bardziej bezpośrednio niż sama historia napisana.