Church of Prophet Elijah, Cerkiew bizantyjska w Górnym Mieście, Saloniki, Grecja

Kościół Proroka Eliasza to XIV-wieczna cerkiew bizantyńska w Ano Poli w Salonikach, typu „atonicznego” krzyżowo-kopułowego, zarezerwowanego dla katolikonów klasztornych. Mury układane są naprzemiennie z cegły i białego kamienia, wzorem Konstantynopola. Na zdjęciu widać wysoki środkowy bęben z wąskimi łukowymi oknami i krzyżem, dachy dwuspadowe i mniejsze partie kopułowe, a niżej rząd łukowych portyków na prostokątnych filarach z pasami cegły i jasnego kamienia, z łukowym wejściem i małym oknem za nimi.

Kościół pochodzi z okresu Paleologów, ale jego pierwotne wezwanie pozostaje nieznane. Długo utożsamiano go z katholikonem klasztoru Nea Moni, założonego około 1360–1370 na miejscu pałacu zniszczonego w 1342 roku podczas powstania Zelotów; nowsze badania podają to w wątpliwość, ponieważ Nea Moni przetrwał podbój osmański. Wystrój wnętrza wskazuje raczej na klasztor Akapniou. Badrah Mustafa Pasza zamienił go w meczet po zdobyciu Salonik w 1430 roku.

Nazwa cerkwi wzięła się z nieporozumienia: w czasach osmańskich była meczetem Saraylı, czyli „meczetem pałacowym”, co później odniesiono do proroka Eliasza. Wnętrze zachowuje fragmenty późnopaleologowskich malowideł ściennych; historycy sztuki łączą je z klasztorem Akapniou i wskazują ich wpływ na późniejsze malarstwo w Serbii.

Kościół znajduje się w Górnym Mieście Salonik i można do niego dotrzeć pieszo przez wąskie uliczki tej części miasta. Wejście skierowane jest na wschód, a odwiedzający powinni mieć zakryte ramiona i kolana przed wejściem do środka.

Zewnętrzne mury zbudowane są z naprzemiennych warstw białych bloków kamiennych i cegieł, metody rzadko stosowanej w Macedonii, ale powszechnie używanej w Konstantynopolu. Nadaje to budowli rytm wizualny na zewnątrz, który wyróżnia ją spośród większości kościołów w regionie.