Heidengraben, Stanowisko archeologiczne w Baden-Württemberg, Niemcy

Heidengraben to celtyckie oppidum na półwyspie Grabenstetten, odgałęzieniu płaskowyżu Jury Szwabskiej na wysokości około 700 m. Zewnętrzny wał, zbudowany jako Pfostenschlitzmauer z kamienia, drewna i ziemi, ma 2,5 km długości i otacza ponad 1700 hektarów; miejscami wciąż ma 3 m wysokości i osiem bram typu Zangentor, jedna z 35-metrowym przejściem. Wewnętrzna Elsachstadt zajmuje 153 hektary.

Heidengraben powstał prawdopodobnie w późnym okresie lateńskim, około końca II i początku I wieku p.n.e., i został opuszczony w pierwszej połowie I wieku p.n.e. z nieznanych powodów. Około 85 r. n.e. Rzymianie zajęli ten obszar, który opuścili około 260 r. n.e., a od VII wieku osiedlali się tu Alemanni.

Nazwa Heidengraben oznacza „fosa pogan”, średniowieczne określenie wałów, których pochodzenie wyjaśnił dopiero w 1905 roku Friedrich Hertlein. Ukuł on także nazwę Elsachstadt dla wewnętrznej osady, od potoku Elsach wypływającego w Falkensteiner Höhle pod oppidum. Wykopaliska na cmentarzysku Burrenhof od połowy XIX wieku ujawniły ponad 30 kurhanów, z których część odtworzono po zniszczeniu przez rolnictwo.

Wały i bramy leżą wśród pól między Grabenstetten, Hülben i Erkenbrechtsweiler; na 21-metrową wieżę widokową przy Burrenhof, otwartą w marcu 2024, prowadzi 102 stopnie. Sąsiednie Heidengrabenzentrum otwarto 7 czerwca 2024, ma 350 metrów kwadratowych powierzchni wystawowej. Znaleziska pokazuje muzeum w Grabenstetten oraz muzeum miejskie Kornhaus w Kirchheim unter Teck.

Osiem bram wału to warianty późnoceltyckiej Zangentor; jedna ma 35 m długości przejście i należy do największych i najlepiej zachowanych tego typu. Mury to Pfostenschlitzmauern z kamienia, drewna i ziemi, miejscami zachowane do około 3 m wysokości.