Hrodna Fortress, Średniowieczna twierdza w rejonie grodzieńskim, Białoruś

Twierdza Hrodna to system fortyfikacji wokół Grodna zbudowany w dwóch głównych etapach: pięć fortów ziemno-drewnianych w latach 1887–1889 oraz planowany pierścień 13 fortów betonowych rozpoczęty w 1912 roku. Fort nr 1, na prawym brzegu Niemna w parku leśnym Pyszki, jest najbliżej centrum i można go zwiedzać.

Grodno miało kamienne fortyfikacje od XII wieku, gdy mury otaczały książęcy zamek. Podczas wojny trzynastoletniej (1654-1667) wokół miasta usypano wały ziemne i rowy, wzmocnione przez armię Piotra I w latach 1705-1706, która polewała stoki wodą, aby zamarzły przed przybyciem Szwedów Karola XII. W latach 1887-1889 zbudowano pięć fortów ziemnych, a w latach 90. XIX wieku dwa kolejne; dekret Mikołaja II z 1912 roku nakazał budowę nowej twierdzy z 13 betonowych fortów, ale żaden nie został ukończony przed rosyjską ewakuacją w sierpniu 1915 roku.

Forty noszą nazwy wsi i przedmieść, które chroniły: Pyszki (fort I), Dziewiatówka i Grandzicze (forty VI i VII) oraz przedmieście Zaneman na lewym brzegu Niemna. Fort II stał się miejscem masowej zagłady ludności cywilnej pod okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej.

Ziemny fort nr I, najbliższy centrum, znajduje się w parku leśnym Pyszki i można go zwiedzać pieszo; pozostałe forty są rozrzucone na obrzeżach, więc trzeba zaplanować transport między nimi. Teren jest nierówny i miejscami zarośnięty, a betonowych prac nigdy nie ukończono przed ewakuacją w 1915 roku.

Plan z 1912 r. przewidywał 13 betonowych fortów, 23 numerowane i 19 literowych punktów oporu na owalu o długości około 60 km. Żaden nie był gotowy podczas ewakuacji w 1915 r.; Rosjanie wysadzili większość, ale fort nr 4 koło Strelczak i sąsiedni „mały” fort pozostały nietknięte.