Somapura Mahavihara, Klasztor buddyjski w Paharpur, Bangladesz

Somapura Mahavihara to zrujnowany klasztor buddyjski o powierzchni 11 hektarów, z czworokątnym planem 177 cel mnichów wzdłuż grubych murów zewnętrznych. W centrum wznosi się tarasowa świątynia-wzgórze z czerwonawo-brązowej wypalanej cegły o spłaszczonym szczycie. Mury zewnętrzne zdobią ornamentalne płytki terakotowe.

Odkryte pieczęcie z inskrypcją Shri-Somapure-Shri-Dharmapaladeva wskazują, że klasztor ufundował król Pala Dharmapala (ok. 781–821), choć źródła tybetańskie przypisują go jego następcy Devapali. Naprawiany za Mahipali (ok. 995–1043), w drugiej połowie XII wieku utracił królewskie wsparcie pod rządami dynastii Sena i ostatecznie podupadł.

Płytki terakotowe na ścianach pokazują sceny z życia codziennego i praktyk religijnych, dając odwiedzającym wgląd w sposób, w jaki żyli i modlili się mnisi. Rzeźby łączą motywy buddyjskie, hinduskie i dżinistyczne, odzwierciedlając religijną różnorodność starożytnego Bengalu.

Teren jest otwarty dla odwiedzających od wschodu do zachodu słońca, z dostępnymi przewodnikami pomagającymi w odkrywaniu i zrozumieniu witryny. Najlepszy czas na wizytę to chłodniejsze miesiące, gdy upał jest bardziej znośny.

Centralny świątynia wznosi się przez sześć poziomów w kształcie krzyża, a projekt architektoniczny był wówczas niezwykły dla Azji Południowej. To niezwykłe rozplanowanie odróżniało go od innych budynków religijnych zbudowanych w tym samym okresie.