Huagapo, System jaskiń naturalnych w dystrykcie Palcamayo, Peru

Huagapo to system jaskiń w dystrykcie Palcamayo z szerokim wejściem i rozbudowanymi podziemnymi korytarzami rozciągającymi się przez wiele komnat. Jaskinia sięga głęboko pod powierzchnię z przestrzeniami różnych rozmiarów powstałymi przez naturalne procesy geologiczne.

Jaskinia stała się znana około 1938 roku dzięki przewodnikowi z Tarmy, José G. Otero, który zwiedził ją z uczniami z Tarmy. W 1965 roku Modesto Castro Choque Huanca zamieszkał naprzeciw wejścia i nadal pracuje jako przewodnik. Peruwiańska wyprawa pod kierownictwem Césara Moralesa Arnao zbadała 480 m w 1969 roku; zespoły polskie, brytyjskie i francuskie przybyły w 1972 i 1976 roku, a wyprawa peruwiańsko-francuska osiągnęła 2747 m w 1994 roku.

Nazwa łączy keczuańskie słowa huaga („łzy”) i apu („potężny”), czyli „łzy potężnego”. Miejscowa legenda mówi, że woda wypływająca z jaskini to wieczny płacz kapłanek ukaranych przez boga Słońce, a stalagmity to skamieniali kapłani. Można też wypatrywać malowideł naskalnych: lamy, taruki, guanako, węża, robaka i scen łowieckich.

Wejście leży na zboczu Cerro Racasmarca na wysokości 3 572 m n.p.m.; dojazd drogą z Tarmy przez Acobambę i Palcamayo lub przez San Pedro de Cajas. Otwór ma około 18,90 m wysokości i 33,50 m szerokości, a tunel o długości około 100 m po prawej stronie odprowadza wodę tworzącą wodospady widoczne zwłaszcza w lutym, marcu i kwietniu. Ekspedycje zbadały korytarze do 2 747 m, więc wnętrze zwiedza się z przewodnikiem.

Woda opuszczająca grotę wypływa tunelem o długości około 100 metrów po prawej stronie wejścia i rozbija się na szereg wodospadów porównywanych do welonu panny młodej; najobfitsze są w lutym, marcu i kwietniu.