Wari Willka, Stanowisko archeologiczne w dystrykcie Huancán, Junín, Peru

Wari Willka to stanowisko archeologiczne położone na płaskowyżu opadającym w kierunku rzeki Mantaro, wykazujące duże mury i struktury kamienne. Teren zawiera zachowane kamienne schody, fundamenty budynków i kilka starych drzew rozmieszczonych w nieregularnym planie czworokątnym.

Huarihuilca zostało wzniesione przez Wari między 800 a 1200 r. n.e. jako prowincjonalny ośrodek administracyjny w dolinie Mantaro. Po upadku Wari stało się jednym z głównych ośrodków Huanków, którzy strzegli tam sanktuarium swojego pochodzenia. Inkowie odbudowali je w mieszanej architekturze inkasko-huańskiej, a w 1534 roku kapłan Vicente de Valverde zniszczył czarny kamienny posąg boga Huamani. Cieza de León zastał to miejsce zarośnięte w 1545 roku.

Nazwa łączy dwa korzenie keczua: huari, dawny lub odległy, oraz huilca, sanktuarium. Mieszkańcy czczą dwa drzewa molle rosnące w obrębie murów jako dziedzictwo narodu Huanca, a andyjscy szamani nadal zostawiają tam ofiary ze świec i cygar podczas rytuałów; pożar w 2011 roku uszkodził drzewo zwane molle macho.

Stanowisko leży około 6 km na południe od Huancayo, w przysiółku Huari w dystrykcie Huancán, na wysokości 3150 m n.p.m. Dobrze zachowane kamienne schody biegną wzdłuż boku sanktuarium i prowadzą do źródła po stronie południowo-wschodniej, które nadal zaopatruje w wodę mieszkańców Huari. Muzeum stanowiska gromadzi ceramikę i znaleziska z wykopalisk.

Archeolodzy odkryli szczątki młodej kobiety związane z ptakiem drapieżnym, ujawniając niezwykłe praktyki pogrzebowe rzadko spotykane gdzie indziej. To odkrycie sugeruje, że miejsce pełniło ważne funkcje rytualne i ceremonialne poza typowym użytkowaniem administracyjnym.