Ticsani, Stratowulkan w Regionie Moquegua, Peru

Ticsani to wulkan 59 km na północny zachód od Moquegua, złożony z dwóch budowli: Starego Ticsani, zapadniętego wulkanu złożonego, po którym została 3-kilometrowa łukowata grań otwarta na zachód, oraz Nowego Ticsani, trzech ustawionych w linii kopuł lawowych z dwoma częściowo zniszczonymi kraterami. Kompleks sięga 5408 m; środkowa kopuła, szeroka na około 2 km, jest największa. Szczyt pokrywa śnieg i lód, a dwa małe ciemne jeziora leżą na jasnym stożku wulkanicznym prawego zbocza.

Stary Ticsani, wulkan złożony, zapadł się w plejstocenie, wysyłając 15–30 km³ gruzu doliną rzeki Tambo aż do Oceanu Spokojnego. Współczesny stożek zbudował następnie trzy kopuły lawowe, południowo-wschodnia najstarsza, a północno-zachodnia najmłodsza. Erupcja pumeksu „Grey Ticsani” nastąpiła około 10 600 lat temu, a ostatnia, „Brown Ticsani”, po erupcji Huaynaputina w 1600 roku.

W pobliżu wulkanu leży dwanaście osad, m.in. Calacoa, San Cristóbal, Carumas, Cuchumbaya i Soquezane, zamieszkanych przez ponad 5 tys. osób. W okolicy biją bardzo gorące źródła, z których część służy jako kąpiele termalne. W języku keczua wulkan nazywa się Tiksani.

Ticsani leży w dystrykcie Ichuna, 59 km na północny zachód od Moquegua; droga Ilo-Desaguadero przebiega 12 km od kopuł, do których prowadzą asfaltowe drogi. Rzeka Putina płynie na północnym zachodzie, a Carumas na południowym zachodzie. Teren jest odległy, co utrudniało badania, a od 2015 r. wulkan monitoruje rząd Peru.

Dwa małe ciemne jeziora na jasnym stożku prawego zbocza nie są jeziorami kraterowymi, lecz zbiornikami w jaśniejszych osadach wulkanicznych. Stożek ten to pole osadów lawin piroklastycznych, które wypełniły płytkie doliny wschodniego zbocza podczas zapadania się i narastania kopuł lawowych.