Church of St. John, Kościół chrześcijański w Mastara, Armenia

Surp Hovanes to kościół w Mastara w prowincji Aragatsotn w Armenii, wyróżniający się dużą kopułą centralną wspieraną przez cztery wystawające apsydy ułożone w kwadratowym układzie z wewnętrznie wygięty mi okrągłymi ścianami. Plan piętra łączy prostokątną formę zewnętrzną z zaokrąglonymi przestrzeniami wewnętrznymi, tworząc wyraźną kompozycję geometryczną.

Kościół datuje się na V wiek, choć trzy inskrypcje mnicha Grigorasa, który nazywa siebie jego budowniczym, pochodzą z VII wieku. Badania murów wykazały, że odnoszą się one do dużej naprawy z VII wieku, a nie do pierwotnej budowy. Cechy archaiczne potwierdzają wczesną datę: mury grubości 1,30 m, apsydy i łuki podkowiaste, wielkie stare bloki kamienne oraz grecka inskrypcja na najstarszej warstwie. Naprawy trwały w X–XIII wieku; w 1889 roku wiejski ksiądz kazał rozebrać otaczające kościół mury z XVIII wieku i odrestaurować zabytek, co upamiętnia inskrypcja na tynku południowego filara głównej apsydy.

Kościół dał nazwę świątyniom „typu Mastara”, do których należą Woskepar (VI wiek), Wielki kościół w Artiku i Hariczawank (VII wiek) oraz Święci Apostołowie w Karsie (X wiek). Na ścianach zachowały się trzy inskrypcje mnicha Grigorasa, który nazywa siebie budowniczym kościoła; datuje się je na VII wiek.

Kościół stoi w centrum wsi Mastara, w pobliżu miasta Talin w prowincji Aragatsotn, a nie kilka kilometrów od Erewanu. Wokół budynku ustawiono kilka starych chaczkarów, warto więc zarezerwować czas na obejście cmentarza i wnętrza. Grube mury i małe okna pozostawiają salę modlitw w półmroku; osiem okien w bębnie kopuły ją doświetla.

Budynek łączy kwadratową formę zewnętrzną z całkowicie zaokrąglonymi przestrzeniami wewnętrznymi, cechę architektoniczną niezwykłą, która odróżnia go od większości innych kościołów armeńskich. To wewnętrzne zaokrąglenie tworzy zaskakujące doświadczenie przestrzenne przy wejściu, kontrastując z ściśle geometrycznym wyglądem zewnętrznym.