Santa Maria de Cóll, Kościół romański w Coll, Vall de Boí, Hiszpania

Santa Maria de Cóll to romański kościół z XII wieku zbudowany z dużych, dobrze obrobionych ciosów, z jedną nawą nakrytą sklepieniem kolebkowym podzielonym dwoma łukami tarczowymi. Półkolista absyda z lombardzkimi ślepymi arkadami zamyka wschodni koniec, a kaplica północna i kaplica południowa u podstawy wieży nadają planowi kształt krzyża łacińskiego. Od zachodu dostawiono gotycki chór z drewnianym stropem belkowym, do którego prowadzą spiralne schody.

Parafia należała w średniowieczu do diecezji Roda de Ribagorça, zanim przeszła do Lleidy; w 1054 król Ramir I Aragoński kupił terytorium Castilló de Tor, które jego syn Sanç Ramírez później przekazał tej diecezji. Znaleziona na początku lat dziewięćdziesiątych przy ołtarzu łupkowa płyta nosi napis 1110, uznawany za datę konsekracji. Prace konsolidacyjne w latach siedemdziesiątych odbudowały dach i dodały betonowy mur obwodowy przeciw pęknięciom.

Portal fasady zachodniej ma archiwolty obramowane szachownicą, a kapitele rzeźbione motywami roślinnymi i scenami figuralnymi. Nad zewnętrznym archiwoltem znajduje się chryzmon uważany za najpiękniejszy wśród okolicznych kościołów, flankowany dwoma gołębiami i dwiema ludzkimi głowami, z których jedna dmie w róg myśliwski. Drewniane drzwi zachowują średniowieczne okucia.

Kościół stoi we wsi Coll, na południowym skraju Vall de Boí, i obecnie jest częścią cmentarza. Dojazd prowadzi drogą z Barruery, dawnej gminy, do której należało Coll. W latach siedemdziesiątych XX wieku budowlę wzmocniono: odtworzono dach i wzniesiono betonowy mur obwodowy, aby zapobiec nowym pęknięciom ścian.

Wieża wznosi się nad kaplicą w murze południowym, otwartą na nawę jako kaplica. Nad kościołem ma dwa piętra: niższe z gotyckimi ostrołukowymi oknami, wyższe z otworami na dzwony. Wszystkie wieże doliny Boí zachowują kanon minaretów: wysokość równa obwodowi.