Abila, Stanowisko archeologiczne i kandydat na Listę Światowego Dziedzictwa w muhafazie Irbid w Jordanii

Abila to starożytne miasto w prowincji Irbid na północy Jordanii, zamieszkane od wczesnej epoki brązu. Stanowisko składa się z dwóch głównych pagórków z pozostałościami domów, świątyń, łaźni, kościołów i teatru reprezentującymi wiele okresów od epoki brązu do czasów islamskich.

Abila pojawia się w liście z Amarny z XIV wieku p.n.e. jako Ia-bi-li-ma, a jej pierwszy mur miejski wzniesiono w epoce żelaza. Polibiusz i Józef Flawiusz odnotowują jej zdobycie przez Antiocha III w 218 r. p.n.e.; Pompejusz zajął ją w 63 r. p.n.e. i przyznał jej niezależność. Inskrypcja z czasów Hadriana potwierdza jej przynależność do Dekapolis. Wojna lub trzęsienie ziemi w 633 r. doprowadziły do opuszczenia, ale w okresie umajjadzkim została ponownie zasiedlona.

Nazwa Abila pochodzi od semickiego słowa oznaczającego łąkę lub zielony porost, co pasuje do położenia przy źródle Ain Quweilbeh wśród gajów oliwnych i pól pszenicy. Południowe wzgórze Umm al-Amad znaczy „Matka Kolumn”. Miejscowa tradycja wiąże to miejsce z prorokiem Eliaszem, a współczesna wioska Hartha zachowuje swoją aramejską nazwę oznaczającą obóz.

Stanowisko zajmuje dwa tells, Tell al-Abila i Khirbet Tell Umm al-Amad, na lewym brzegu wadi Qweilibeh; obwarowane miasto biegło przez siodło między nimi. Południowe wzgórze Umm al-Amad („Matka kolumn”) zachowuje stojące kolumny. Teren jest nierówny, a znaczna część ruin pozostaje nieodkryta na powierzchni, więc warto zarezerwować czas na przejście między wzgórzami.

Południowe wzgórze stanowiska nosi nazwę Umm al-Amad, „Matka Kolumn”, od dużych kolumn, które tam jeszcze stoją. Pierwszym Europejczykiem, który odwiedził to miejsce, był Ulrich Jasper Seetzen w 1806 r.; Guy Le Strange opisał ruiny już w 1889 r., a wykopaliska trwają od 1980 r.