Sanctuary of Hera Lacinia, Stanowisko archeologiczne starożytnego greckiego sanktuarium w Capo Colonna, Crotone, Włochy

Sanktuarium Hery Lacinii zajmuje niski, trawiasty cypel w Capo Colonna koło Crotone. Odsłonięte pozostałości zbudowano z jasnoszarego i beżowego kamienia: niskie, fragmentaryczne linie murów, zarysy prostokątnych pomieszczeń i fragmenty posadzek, a długi prosty mur biegnie ukośnie przez środek do dużego prostokątnego obwodu. Po prawej stronie znajduje się szerszy wybrukowany obszar; nie stoją już żadne kolumny, dach ani fasada, a przednią krawędź zamyka metalowe ogrodzenie.

Sanktuarium założono pod koniec VI wieku p.n.e. i służyło Wielkiej Grecji do IV wieku p.n.e., gdy liga italiocka przeniosła swój federalny skarb do Heraklei koło Tarentu. Wielka świątynia dorycka powstała około 480-470 p.n.e. na miejscu starszej archaicznej świątyni. Między XVI a XIX wiekiem ruiny rozebrano na potrzeby Castello di Carlo V, murów miejskich i portu w Crotone.

Sanktuarium nosiło nazwę od przylądka Lacinion, który dał Herze przydomek Lacinia; obecna nazwa Capo Colonna przypomina ostatnią stojącą kolumnę, a starsza Capo Nao pochodzi od greckiego naos, świątynia. Miejsce przechowywało skarb federalny Związku Italiotów, zanim przeniesiono go do Heraklei koło Tarentu. Malarz Zeuksis tworzył dla świątyni obrazy pod koniec V wieku p.n.e., w tym Helenę Trojańską wywiezioną później przez Pyrrusa do Ambracji, a w 189 r. p.n.e. do Rzymu.

Stanowisko zajmuje przylądek Capo Colonna, dostępny z Crotone drogą nadmorską lub z SS 106 w Sant'Anna, dalej drogą SP 50. Odsłonięte fundamenty leżą płasko na trawiastym przylądku za metalowym ogrodzeniem, bez stojącego dachu czy fasady; pojedyncza kolumna dorycka spoczywa na resztkach stylobatu. Via Sacra, długa około 60 m i szeroka ponad 8 m, biegnie obok obszaru sanktuarium. Znaleziska, w tym marmurowe elementy dachu i dary wotywne, przechowywane są w Crotone.

Cyceron, powołując się na Coeliusa Antipatera, podaje, że w świątyni stała złota kolumna. Hannibal, obozujący w pobliżu przez trzy zimy przed opuszczeniem Italii w 206 r. p.n.e., przewiercił ją, by sprawdzić, czy złoto jest lite, i zamierzał zabrać ją do Kartaginy; ostrzeżony we śnie przez Junonę kazał odlać z wiórów małą jałówkę i umieścić ją na szczycie.