Lower Bethlehemi Church, Klasztor ormiański w Starym Tbilisi, Gruzja

Kościół Lower Bethlehemi to monaster ormiański położony u podnóża Fortecy Narikala w Tbilisi. Budynek wykazuje typowe cechy ormiańskiej architektury religijnej z murami kamiennymi i formami odzwierciedlającymi różne okresy budowy.

Melik-Ashkharhbek, syn urodzonego w Persji ormiańskiego osadnika, zaplanował klasztor, ale zginął w walce z Turkami w 1724 roku; jego syn Melik-aga ukończył pierwszą kaplicę w 1727 roku z dwiema zakonnicami z Nowej Dżulfy. Cerkiew odbudowano w latach 1868–1870, a w 1988 roku przeszła pod Gruziński Kościół Prawosławny. W latach 1989–1995 usunięto lub zniszczono jej ormiańską ikonografię, inskrypcje i grobowiec przeoryszy Peprone.

Cerkiew była ormiańska do 1988 roku, kiedy przeszła pod jurysdykcję Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego; w latach 1989–1995 jej ormiańska ikonografia została usunięta lub zniszczona i zastąpiona gruzińskimi freskami. W czerwcu 1995 roku na zmienionym północnym wejściu umieszczono malowidło w stylu gruzińskim. Budynek nazywa się obecnie Kvemo Betlemi (Dolny Betlejem).

Do cerkwi prowadzi schodnia i podejście ulicy Betlemi od ulicy Asatiani, u stóp twierdzy Narikala na starym mieście w Tbilisi. Wnętrze zostało pomalowane w latach 1991–1997 przez D. Chidaszeliego i M. Czakwetadzego, warto więc patrzeć na ściany, nie tylko na ołtarz. Budynek stoi na zboczu, a poziom wejścia różni się od ulicy poniżej.

Ściany pokazują ślady budowy z różnych wieków, z widocznymi zmianami w pracy kamiennej i technikach budowy, jeśli przyjrzysz się uważnie. Te warstwy opowiadają, jak budynek był przebudowywany i powiększany na przestrzeni czasu w miarę zmian potrzeb.