Basilique Notre-Dame de Gray, Bazylika mniejsza w Gray, Francja

Bazylika Notre-Dame de Gray to kościół parafialny w hybrydowym stylu gotycko-renesansowym, długi na czterdzieści metrów i wysoki na dwadzieścia, na planie krzyża łacińskiego z trzema nawami. Ośmioboczne filary bez kapiteli dźwigają sklepienia krzyżowo-żebrowe, a wzdłuż naw bocznych otwiera się sześć kaplic. Prezbiterium kończy pięcioboczna gotycka apsyda, której piętnastometrowe okno środkowe zachowuje flamboyantowy maswerk przedstawiający drzewo Jessego.

Kościół przy zamku w Gray wspomniano już w 1227 roku; obecna budowla zastąpiła świątynię spaloną podczas nocnego szturmu 29 września 1477 roku w czasie wojny burgundzkiej, a kamień węgielny położono w 1478 roku. Chór był przykryty do 1484 roku, w 1509 roku założono fundamenty transeptu, a sklepienia nawy ukończono w 1531 roku pod kierunkiem mistrzów Matthieu Granda, Philippe'a Lenfanta i Antoine'a Le Rupta. Wieża została ukończona w 1559 roku.

Kościół przechowuje od 1641 roku serce św. Piotra Fouriera, a od 1802 roku cudowną figurę Notre-Dame de Gray; dzięki tym dwóm relikwiom papież Pius XII 16 lipca 1948 roku podniósł go do godności bazyliki mniejszej. Wezwanie Notre-Dame odnosi się do Najświętszej Maryi Panny, której poświęcony był pierwszy kościół w tym miejscu.

Budynek jest otwarty podczas nabożeństw religijnych i również przyjmuje odwiedzających w innym czasie. Warto sprawdzić godziny otwarcia z wyprzedzeniem lub zapytać w lokalnych centrach informacji turystycznej.

Centralne okno prezbiterium o wysokości piętnastu metrów zachowało pierwotny maswerk w stylu późnego gotyku, przedstawiający Drzewo Jessego. Dzieło to wiąże się z rzeźbiarzem Conradem Meitem i z budową klasztoru królewskiego w Brou. W 1718 roku zamurowano dolną część dawnych okien pod złocony ołtarz.