Priory of Santa Maria del Vilar, Romański kościół klasztorny w Villelongue-dels-Monts, Pireneje Wschodnie, Francja.

Przeorat Santa Maria del Vilar to romański kościół o jednej nawie, transepcie z absydiolą i półkolistej absydzie, zbudowany z jasnobeżowego kamienia. Jego płaska wieża dzwonna wznosi się nad korpusem, zwieńczona małą dzwonnicą z dwuspadowym dachem i dzwonem pod otwartym łukiem. Kościół zachowuje romańskie malowidła ścienne w absydzie i stoi w zespole z szarobrązowego kamienia z dachami z terakoty i łukami pełnymi.

Wykopaliska w 1998 r. odsłoniły rzymską świątynię z I w. p.n.e. Miejsce to po raz pierwszy wzmiankowano 16 maja 1089 r., gdy Na Adalaiza i jej syn Arnau podarowali gospodarstwo augustiańskiemu prioratowi w Lladó pod warunkiem, że jego dochody trafią do kościoła Santa Maria del Vilar. Nowy kościół zbudowano na początku XII w. i konsekrowano w 1142 r. przez Udalgara I de Castelnou, biskupa Elne.

Nazwa Vilar oznacza odosobnione gospodarstwo lub przysiółek zależny od Villelongue; w XI wieku kościół wymieniano jako Sancta Marie de Vilari. Od 1994 roku przez kilka letnich tygodni odbywa się tu Festival international lyrique et médiéval du Vilar. Tablica odsłonięta 11 listopada 2023 roku upamiętnia kapitana Paula Berge'a, rodowitego mieszkańca Perpignan, członka misji Berthelot, poległego w Rumunii w sierpniu 1917 roku.

Obiekt leży w górach Albères powyżej Villelongue-dels-Monts, do których prowadzi wąska, stroma droga — na ostatni odcinek warto zarezerwować czas. Kościół jest zwrócony na wschód, a absyda z romańskimi freskami znajduje się naprzeciw wejścia. Krużganek rozebrano w 1924 r. i sprowadzono z powrotem z regionu paryskiego w latach 90., więc części są rekonstrukcją.

Tablica odsłonięta 11 listopada 2023 upamiętnia kapitana Paula Berge'a, urodzonego w Perpignan oficera francuskiej misji wojskowej w Rumunii, poległego w sierpniu 1917 roku. Przyczynił się on do zatrzymania natarcia Państw Centralnych na froncie wschodnim, a ciężko rannym oficerem w tych walkach był Erwin Rommel.