Old St. Nicholas Church, Javorani, cerkiew drewniana w Kneževie, Bośnia i Hercegowina

Stary Kościół Św. Mikołaja w Javorani to serbska cerkiew prawosławna z drewna, o prostokątnym planie bez absydy w miejscu ołtarza. Ma 9,46 metra długości, 4,92 metra szerokości i 5,50 metra wysokości, a zbudowano ją z dębu. Wnętrze ma kamienną posadzkę, chór nad przedsionkiem i nie ma stropu.

Kościół został zbudowany w 1756 roku i jest powiązany z historią mnicha Neofitosa z Monasteru Gomionica, którego los pod panowaniem osmańskim jest zanotowany w książce modlitw przechowywanej w jego wnętrzu. Dokument ten zachowuje informacje o jego egzekucji w Banja Luce w tym okresie.

Kościół przechowuje modlitewnik, w którym wspomniany jest mnich Neofit z monasteru Gomionica, powieszony przez administrację osmańską w Banja Luce pod zarzutem zniesławienia. Ikony z 1757 i 1758 roku mają napisy wymieniające cerkiew w Javorani, a jedna z nich, św. Mikołaja, głosi, że przyniósł ją hieromnich Nikodim Gomioničanin z Kostajnicy w 1787 roku.

Cerkiew stoi na wzgórzu Cvišić w Javorani, w gminie Kneževo; dojeżdża się do niej drogą z wsi, a ostatni odcinek pokonuje pieszo. Ściany z dębu, kamienna posadzka i chór nad przedsionkiem są z drewna, oryginalnego lub odrestaurowanego; wejście najlepiej uzgodnić z miejscową parafią. Budynek odrestaurowano w latach 2003–2004 staraniem Instytutu Republiki ds. Ochrony Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego Republiki Serbskiej.

Lokalna legenda mówi, że kościół sam się przeniósł z Grabež na wzgórze Cvisic w jedną noc, napędzany boską wolą. Inna opowieść mówi o sprytnym triku z udziałem wołowej skóry, sugerując, jak społeczność mogła rozwiązać przeszkodę podczas swojej historii.